Lần đầu tiên tôi bấm còi sau gần mười năm lái xe ở Đức

Ở Đức, tiếng còi ô tô là một thứ âm thanh khá hiếm.

Ít nhất, đó là điều mình cảm nhận được sau gần mười năm tự lái xe trên những con đường ở đây.

Nếu đang đi trên đường mà nhận ra xe của một người bạn chạy từ hướng ngược lại, người ta thường nháy đèn thay cho lời chào. Một cái chớp sáng rất nhanh, vừa đủ để nói:

“Ê, tôi nhìn thấy bạn rồi nhé!”

Đôi khi, ngay cả những người hoàn toàn xa lạ cũng giao tiếp với nhau bằng ánh đèn. Nếu phía trước có máy đo tốc độ, có cảnh sát hoặc có điều gì bất thường trên đường, một chiếc xe đi ngược chiều có thể nháy đèn để nhắc người phía bên kia chú ý.

Không ai biết người vừa báo hiệu cho mình là ai. Hai chiếc xe chỉ lướt qua nhau trong vài giây, nhưng vẫn kịp trao một lời nhắc không thành tiếng.

Còn còi thì khác.

Về lý thuyết, còi dùng để cảnh báo nguy hiểm. Nhưng trong cuộc sống lái xe hằng ngày ở Đức, mình gần như không nghe thấy người ta dùng còi chỉ để giục nhau đi nhanh hơn, nhắc xe phía trước tránh ra hay tranh nhau một khoảng đường.

Thậm chí có khi một vụ va chạm đã xảy ra rồi, người ta vẫn chẳng kịp nghe tiếng còi nào.

Bởi vậy, mỗi khi tiếng còi vang lên, nó thường không còn mang nghĩa đơn giản là:

“Xin hãy chú ý.”

Mà nghe gần giống:

“Anh lái xe kiểu gì vậy?”

Nếu tiếng còi dài hơn một chút, nó có thể được dịch tự do thành một câu khác giàu cảm xúc hơn.

Nói ngắn gọn, tiếng còi trên đường phố Đức đôi khi chính là một câu chửi được phát ra bằng ô tô.

Mình đã lái xe ở Đức gần mười năm.

Nếu bạn tò mò về quá trình lấy bằng lái của mình, có thể đọc lại bài viết trước về hành trình thi bằng lái xe ở Đức. Sau khi lấy được bằng, mình mua chiếc ô tô đầu tiên và bắt đầu tự lái xe đi làm, đi chợ, đưa đón con và thực hiện những hành trình lớn nhỏ.

Trong suốt những năm ấy, mình luôn giữ một quan điểm:

“Chậm vài phút còn hơn chậm cả đời.”

Mình không thích lái nhanh hay xin vượt chỉ để đến sớm hơn một chút. Mình đi đúng tốc độ cho phép, không quá chậm đến mức cản trở giao thông nhưng cũng không bao giờ đi quá nhanh. Mình luôn bình thản, thong dong đi sau những chiếc xe lớn. Nếu con đường quá hẹp, mình sẵn sàng lùi lại. Nếu người khác đang vội hơn, mình để họ đi trước.

Chậm một chút không làm mình mất gì cả.

Và trong gần mười năm ấy, mình chưa từng bấm còi để chửi ai.

Cho đến hôm qua, mình đã bấm còi lần đầu tiên.

Không những một lần mà tận hai lần.

Chuyện là mình lái xe đi đón con.

Gần trường có một đoạn đường dốc chỉ dài khoảng 300 mét. Đường không quá dài nhưng khá hẹp, vì vậy hai chiếc ô tô đi ngược chiều thường không thể thoải mái lướt qua nhau ở mọi vị trí.

Đây lại là khu vực gần trường học nên mọi người bắt buộc phải đi chậm. Khi nhìn thấy một chiếc xe từ đầu bên kia đi tới, một trong hai bên thường chủ động dừng hoặc lùi lại một chút để nhường đường.

Mọi việc diễn ra rất tự nhiên. Thường thì một bên sẽ nhường, còn người bên kia sẽ giơ tay lên chào để thể hiện sự cảm ơn. Đây cũng là một nét lịch thiệp khi lái xe của người Đức.

Mọi lần mình đều làm như vậy.

Hôm qua cũng thế.

Mình đang đi từ trên dốc xuống thì nhìn thấy một chiếc xe đi từ dưới lên. Ngay khi nhận ra hai xe khó tránh nhau, mình đã định lùi lại để nhường cho họ đi qua.

Nhưng trước khi mình kịp làm điều đó, chiếc xe phía dưới bất ngờ tăng tốc.

Nó lao thẳng về phía xe mình.

Không phải kiểu nhích lên để tìm chỗ tránh. Cũng không phải một cú tiến xe chậm rãi, mà là rồ ga lao thẳng về phía trước. Chiếc xe ấy chỉ dừng lại khi cách xe mình khoảng một mét.

Qua hai lớp kính, mình nhìn thấy người đàn ông ngồi sau vô lăng.

Hai mắt anh ta trợn lên.

Miệng bạnh ra.

Khuôn mặt ấy giống như đang cố tình thể hiện sự trào phúng một cách mạnh mẽ.

Bây giờ, khi đã bình tĩnh ngồi viết lại câu chuyện này, mình có thể nghĩ ra rất nhiều lý do để giải thích cho thái độ ấy.

Có thể anh ta đang có một ngày không vui. Có thể vừa bị sếp mắng, bị vợ giận, đang đói hoặc đang đến tháng. Đàn ông cũng có thể có những ngày khó ở, đúng không?

Mình không muốn vội nhắc đến yếu tố phân biệt chủng tộc ở đây. Khả năng ấy không phải là không có, nhưng sự thật là mình không biết nguyên nhân của thái độ đó là gì. Và có lẽ mình sẽ không bao giờ biết.

Nhưng mình biết một điều: đây không phải đường một chiều. Cả hai chúng mình đều có quyền đi trên con đường ấy. Mình không đi sai hướng, không chạy quá nhanh, cũng không làm điều gì để cản trở anh ta.

Mình còn đang chuẩn bị lùi lại nhường đường.

Vậy tại sao phải lao xe về phía mình như một cách khiêu khích?

Và tại sao lại nhìn mình bằng khuôn mặt ấy như một cách mỉa mai?

Nếu chuyện này xảy ra khi mình còn hai mươi tuổi, hoặc thậm chí ba mươi tuổi, có lẽ mình sẽ tự nhủ:

“Thôi, dĩ hòa vi quý.”

“Một điều nhịn là chín điều lành.”

“Hôm nay ra đường chẳng may giẫm phải cứt chó thì tránh sang bên rồi đi tiếp.”

Sau đó, khi về nhà, có lẽ mình sẽ nghĩ lại, tức giận và tiếc nuối:

“Tại sao lúc đó mình không nói gì?”

“Tại sao mình lại để người ta đối xử với mình như thế?”

“Lẽ ra mình phải làm thế này.”

“Lẽ ra mình nên nói thế kia.”

Sự việc chỉ kéo dài vài giây, nhưng cảm giác ấm ức có thể ở lại một ngày, hai ngày, thậm chí lâu hơn.

Nhưng bây giờ mình đã U40 rồi.

Mình không còn tin rằng im lặng trong mọi hoàn cảnh đều là cách cư xử cao thượng nhất.

Có những lúc im lặng là bình tĩnh.

Nhưng cũng có những lúc im lặng chỉ khiến người khác nghĩ rằng họ có thể tiếp tục lấn tới.

Mình nhận ra rằng nếu ai đó bắt nạt mình thì một phần cũng là vì mình đã để cho họ làm điều đó.

Thế nên, mình của bây giờ, sau khi nhìn thấy chiếc xe lao đến và khuôn mặt khiêu khích phía sau lớp kính, không cần đến một giây suy nghĩ.

Mình đặt tay lên còi và bấm.

Tiếng còi kêu:

“Piiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiip!”

To và dài giữa một buổi chiều đầy nắng trong ngôi làng yên tĩnh.

Sau đó, qua hai lớp kính ô tô, mình nhìn thẳng vào mắt anh ta.

Mình giữ ánh mắt ấy khoảng năm giây.

Không né.

Không cúi xuống.

Không tỏ ra sợ hãi.

Nếu dịch tiếng còi của mình sang tiếng Việt, nó có nghĩa là:

“Mày lái xe cái kiểu quần què gì vậy?”

Nếu ánh mắt cũng có phụ đề, dòng chữ chạy phía dưới lúc đó chắc sẽ là:

“Bố đ** sợ.”

Sau màn nhìn nhau nảy lửa ấy, mình mới quay mặt quan sát gương, tìm vị trí thích hợp rồi bắt đầu lùi xe.

Theo lý thuyết, câu chuyện đáng lẽ kết thúc ở đây.

Anh ta đã khiêu khích mình.

Mình đã trả lại một tiếng còi.

Mình lùi xe để nhường đường.

Hai bên đi qua nhau, ai về nhà nấy.

Bị bắt nạt nhưng đã chửi lại được một câu thì mình cũng không còn ấm ức lắm.

Nhưng anh ta không hề lướt qua xe mình. Chiếc xe chỉ nhích thêm khoảng hai vòng bánh rồi rẽ sang phải, đỗ ngay vào sân của một ngôi nhà bên đường.

À.

Hóa ra anh ta sống ở đây.

Vậy là chúng mình không chỉ lướt qua nhau rồi biến mất. Vậy là mình vẫn còn cơ hội nói tiếp, để bào cho cục tức này nhỏ đi một chút.

Trong lúc đánh lái xe ra, mình nhìn thấy một người hàng xóm đang đứng ngoài sân. Có lẽ tiếng còi vừa rồi khiến ông ấy chú ý nên ông quay sang nhìn.

Trong xe còn có con trai mình.

Như vậy, nếu có chuyện gì xảy ra, ít nhất cũng có hai người chứng kiến.

Mình từ từ lái xe ra ngoài, đi tới đúng trước cổng nhà người đàn ông ấy rồi dừng lại.

Mình hạ cửa kính xuống.

Sau đó, bằng một giọng Đức rõ ràng, vang, sáng và đanh—một giọng nói được đẩy ra bằng toàn bộ nội lực—mình hỏi:

“Was war denn los? Was sollte das?”

Anh làm cái trò gì vậy hả?

Lúc ấy, mình đã chuẩn bị sẵn tinh thần. Nếu anh ta còn muốn đôi co, mình cũng sẵn sàng nói thêm vài câu nữa.

Nhưng lạ là anh ta vẫn ngồi yên trong xe.

Cửa kính đã hạ nên chắc chắn anh ta nghe rõ từng câu mình nói, nhưng anh ta không hề bước ra ngoài. Mình chỉ nghe thấy vài từ lí nhí phát ra từ trong xe, nhỏ đến mức còn không hiểu anh ta nói gì.

Con trai ngồi cạnh mới bảo:

“Mẹ, chú ấy nói: Es ist egal.”

Trong văn hóa Đức, người ta thường dùng câu này khi không muốn tiếp tục một cuộc tranh luận, khi không còn gì để nói hoặc khi đơn giản muốn kết thúc câu chuyện.

Ý là: “Sao cũng được.”

Mình chợt nhận ra, ra đường gặp đầu gấu thì ai chẳng sợ. Nhưng có lẽ đầu gấu cũng sẽ sợ đứa nào đầu gấu hơn.

Nghe giọng nói lí nhí của anh ta, mình hiểu rằng anh ta cũng không thích dây dưa với một đứa không biết sợ. Vì vậy, mình không cần biến một đoạn đường hẹp thành sân khấu cho một bộ phim hành động hạng B nữa.

Mình quyết định lái xe đi.

Trước khi đi, mình bấm thêm một tiếng còi dài.

Tiếng còi thứ hai ấy, nếu dịch ra tiếng Việt, vẫn có nghĩa là:

“Đồ điên.”

Mình không kể câu chuyện này như một bài hướng dẫn cách xử lý đúng khi gặp xung đột trên đường.

Bấm còi thật dài, dừng trước cổng nhà người khác rồi hạ kính xuống tranh luận chắc chắn không phải bài mẫu trong sách học lái xe ở Đức. Khi trong xe còn có con, lựa chọn an toàn nhất vẫn luôn là tránh để sự việc leo thang.

Mình hiểu điều đó.

Nhưng mình cũng muốn thành thật với cảm xúc của mình.

Sau khi nói được điều cần nói, mình cảm thấy thoải mái hơn rất nhiều.

Mình đã phản ứng.

Mình đã cho người kia biết rằng hành động của anh ta là không thể chấp nhận được.

Có lẽ đây là một thay đổi của tuổi tác.

Khi còn trẻ, mình cứ nghĩ trưởng thành là phải nhẫn nhịn, phải khéo léo, phải luôn giữ cho mọi chuyện yên ổn. Bây giờ, mình hiểu rằng trưởng thành còn là biết giới hạn của mình nằm ở đâu và không cho phép người khác tùy tiện bước qua giới hạn ấy.

Khi lái xe, mình vẫn luôn tuân thủ đúng luật.

Vẫn nhường đường.

Vẫn tin rằng chậm vài phút còn hơn chậm cả đời.

Mình không muốn gây gổ với ai và càng không mong sẽ phải bấm còi thêm lần nào nữa trong mười năm tới.

Nhưng tử tế không đồng nghĩa với yếu đuối.

Nhường đường không có nghĩa là để người khác lao thẳng vào mình.

Và sống hòa nhã cũng không có nghĩa là cho phép bất kỳ ai bắt nạt mình.

Có lẽ điều quan trọng nhất là con cái luôn nhìn thấy cách mình đối diện với cuộc sống.

Chúng nhìn cách mình nhường nhịn, cách mình lên tiếng, cách mình giữ bình tĩnh và cả cách mình bảo vệ những giới hạn không thể tùy tiện bước qua.