Mướp đắng trong nhà kính ở Đức

Mùa hè ở Đức rất ngắn. Khoảng thời gian thực sự ấm áp để cây cối lớn lên đôi khi chỉ vừa đủ cho một mùa rau bắt đầu, rồi đã phải vội vàng đi đến cuối.

Với những loại rau châu Á vốn quen nắng nóng, việc trồng chúng ở đây không phải lúc nào cũng dễ dàng. Có cây nảy mầm rất chậm. Có cây vừa lớn được một chút đã gặp những ngày lạnh. Có năm mình chăm cả mùa nhưng đến khi thu hoạch, trên giàn chỉ lác đác vài quả.

Dù vậy, năm nào mình cũng cố gắng dành một góc nhỏ trong nhà kính cho những loại rau gắn với bữa cơm quê nhà.

Bởi đôi khi, nỗi nhớ quê là một cảm giác rất mông lung. Người ta không biết mình đang nhớ một con đường, một mùa nắng hay một căn bếp cũ. Nhưng món ăn thì cụ thể hơn nhiều. Ta có thể đặt một hương vị quen thuộc vào miệng, chậm rãi nếm lại và bất chợt thấy cả một miền ký ức trở về.

Món ấy có thể không ngon đối với nhiều người.

Nhưng với mình, chỉ một chút hương vị quen cũng đủ làm cả mùa hè tràn về.

Loại rau mình muốn kể hôm nay là mướp đắng.

Một cái tên rất thật

Ở Đức, mướp đắng thường được gọi là Bittermelone hoặc Bittergurke. Trong tiếng Anh, nó là bitter melon. Tên khoa học của cây là Momordica charantia.

"Bitter" có nghĩa là đắng.

Và đó không chỉ là một cái tên. Quả này đắng thật.

Vị đắng có trong từng miếng nhỏ, dù đem xào, nấu canh hay pha trà vẫn không biến mất hoàn toàn. Nhưng cũng chính vị đắng ấy làm nên nét riêng của mướp đắng. Ăn quen rồi, người ta không còn chỉ cảm nhận cái đắng nữa, mà còn thấy một vị thanh mát rất khó thay thế bằng một loại rau khác.

Mướp đắng vốn là cây ưa khí hậu nóng ẩm. Ở Đức, nếu muốn cây phát triển tốt và có đủ thời gian tạo quả, mình thường trồng trong nhà kính hoặc ở một vị trí thật nhiều nắng, ấm và kín gió.

Bắt đầu từ một hạt giống cứng đầu

Hạt mướp đắng khá cứng nên mình không gieo trực tiếp vào đất ngay.

Trước tiên, mình ngâm hạt trong nước ít nhất tám tiếng, thường là để qua đêm. Sau đó, mình đặt hạt vào một chiếc khăn ẩm, cho vào hộp có nắp và để ở nơi tối, ấm trong vài ngày.

Trong thời gian này, khăn cần giữ được độ ẩm nhưng không nên sũng nước. Mỗi ngày mình mở hộp kiểm tra một lần. Khi vỏ hạt bắt đầu nứt và chiếc rễ trắng nhỏ nhú ra, mình mới nhẹ nhàng đặt hạt vào đất ươm.

Mình thường bắt đầu công việc này vào tháng Tư. Như vậy, đến đầu tháng Năm, khi thời tiết ổn định hơn, cây con đã đủ khỏe để chuyển vào nhà kính.

Nếu bên ngoài vẫn còn lạnh hoặc còn nguy cơ có sương giá, mình sẽ chờ thêm một chút. Với mướp đắng, vội vàng đưa cây ra lạnh đôi khi có thể làm mất công chăm sóc của cả mấy tuần trước đó.

Một giàn xanh cho mùa hè

Mướp đắng là cây leo, cách phát triển khá giống dưa chuột. Vì vậy, cây cần có dây hoặc giàn để bám lên.

Ngay từ khi cây còn nhỏ, mình đã buộc một sợi dây từ gốc lên phần khung phía trên của nhà kính. Khi thân cây dài ra, mình nhẹ nhàng hướng ngọn leo theo dây. Sau đó, cây sẽ tự tìm đường đi, đưa những chiếc tua nhỏ quấn quanh bất cứ chỗ nào có thể bám được.

Mướp đắng thích đất giàu dinh dưỡng, nhiều ánh sáng và độ ẩm tương đối ổn định. Mình tưới đều nhưng tránh để đất úng lâu.

Vào những ngày hè nóng, cây lớn rất nhanh. Chỉ sau một thời gian ngắn, vài thân leo mảnh đã có thể biến thành một mảng xanh phủ kín cả góc nhà kính.

Hoa mướp đắng nhỏ và có màu vàng. Nếu trong nhà kính có ít côn trùng, mình có thể mở cửa thường xuyên để ong và các loài thụ phấn bay vào. Khi cần, cũng có thể dùng một chiếc cọ mềm để chuyển phấn từ hoa đực sang hoa cái.

Nếu được chăm sóc tốt, một cây có thể cho khá nhiều quả. Mình thường trồng khoảng năm cây. Chừng ấy vừa đủ để gia đình có mướp đắng ăn trong mùa hè, vừa có thể giữ lại một phần để phơi khô.

Thu hoạch khi quả còn xanh

Mướp đắng nên được hái khi quả đã đạt kích thước phù hợp nhưng vẫn còn xanh và chắc.

Nếu để quá lâu trên cây, quả sẽ dần chuyển sang màu vàng hoặc cam, sau đó tự tách ra, để lộ phần hạt đỏ bên trong. Những quả như vậy rất đẹp để quan sát hoặc giữ làm giống, nhưng phần thịt không còn thích hợp cho những món ăn thông thường như khi quả còn non.

Việc thu hoạch đều đặn cũng giúp cây tiếp tục ra hoa và tạo thêm quả mới.

Những món ăn mang vị quê nhà

Mướp đắng có thể được chế biến theo nhiều cách.

Mình thường thái quả thành lát mỏng rồi phơi hoặc sấy khô để dành pha trà. Nước trà có mùi nhẹ, thanh và để lại một chút đắng ở cuối vị.

Mướp đắng thường được nhắc đến như một thực phẩm có nhiều hợp chất thực vật đáng chú ý, nhưng mình vẫn xem trà mướp đắng là một loại đồ uống từ khu vườn, không phải thuốc chữa bệnh.

Quả tươi có thể thái mỏng rồi xào với trứng. Vị béo và dịu của trứng làm cái đắng trở nên mềm hơn, rất hợp cho những người mới ăn lần đầu.

Mướp đắng cũng có thể nhồi thịt, nấu cùng cà chua hoặc làm thành một bát canh nóng. Có người ngâm lát mướp đắng trong nước muối trước khi nấu để giảm bớt vị đắng. Nhưng mình thường không muốn loại bỏ hoàn toàn hương vị ấy.

Bởi nếu không còn đắng, có lẽ nó cũng không còn là món ăn mà mình đang nhớ nữa.

Trồng một hương vị quen trong khu vườn xa

Hạt giống mướp đắng hiện nay không quá khó tìm ở Đức. Có thể mua tại một số cửa hàng bán hạt giống châu Á hoặc tìm trên Internet; trên eBay cũng thường có người bán. Khi tìm kiếm, có thể dùng các từ khóa Bittermelone, Bittergurke hoặc tên khoa học Momordica charantia.

Tất nhiên, trồng mướp đắng ở Đức cần thêm một chút kiên nhẫn. Cây phải được ươm sớm, giữ ấm và bảo vệ trong những ngày lạnh. Không phải năm nào thời tiết cũng thuận lợi, và không phải hạt nào cũng chịu nảy mầm.

Nhưng rồi sẽ có một buổi chiều mùa hè, khi bước vào nhà kính, mình nhìn thấy một quả mướp đắng nhỏ đang đung đưa dưới giàn lá.

Nó không chỉ là một loại rau đã trồng thành công.

Nó là một hương vị cũ đã vượt qua rất nhiều mùa đông, đi một quãng đường thật xa và tìm được chỗ để lớn lên trong khu vườn mới.

Nguồn mình tra thêm

• NCCIH: Bitter Melon
• Memorial Sloan Kettering Cancer Center: Bitter Melon
• NCBI Taxonomy: Momordica charantia