Bí vi cá – loại bí chưa bao giờ làm mình thất vọng

Mùa hè ở Đức rất ngắn. Có những năm, khi khu vườn vừa kịp xanh lên thì những buổi sáng đã bắt đầu se lạnh. Thời gian thực sự thích hợp để rau lớn, ra hoa và kết trái không nhiều như ở Việt Nam.

Vì thế, mỗi năm mình thường thử trồng thêm một giống cây mới. Có cây hợp với khu vườn, có cây chỉ cho vài chiếc lá rồi dừng lại. Có giống khiến mình háo hức suốt cả mùa, nhưng đến cuối cùng vẫn không kịp cho một quả nào.

Làm vườn ở một nơi có mùa hè ngắn cũng giống như thực hiện những thí nghiệm nhỏ. Mình gieo một hạt giống xuống đất và chờ xem liệu nó có thể thích nghi với ánh sáng, nhiệt độ và những cơn mưa ở đây hay không.

Một trong những thử nghiệm thành công nhất của mình là bí vi cá.

Một cái tên đến từ lá và ruột quả

Ở Đức, loại bí này được gọi là Feigenblattkürbis, tên khoa học là Cucurbita ficifolia.

"Feigenblatt" có nghĩa là lá sung. Chỉ cần nhìn cây một lần là có thể hiểu vì sao nó được đặt tên như vậy: những chiếc lá lớn, xẻ thùy và có hình dáng rất giống lá của cây sung.

Quả non có vỏ xanh, đôi khi điểm những vệt trắng, nhìn thoáng qua hơi giống một quả dưa hấu. Nhưng điều thú vị nhất lại nằm ở bên trong. Khi quả già, phần thịt trắng không còn kết thành một khối đặc mà dần tách ra thành những sợi dài. Có lẽ vì những sợi ấy gợi nhớ đến món súp vi cá nên trong tiếng Việt, nhiều người gọi nó bằng cái tên rất đặc biệt: bí vi cá.

Lần đầu trồng, mình không biết cây sẽ lớn đến đâu, cho bao nhiêu quả hay hương vị sẽ như thế nào. Mình gieo nó chủ yếu bằng sự tò mò. Nhưng càng quan sát, mình càng thấy đây là một trong những giống bí thú vị và hào phóng nhất trong khu vườn.

Không nên ươm quá sớm

Cách ươm bí vi cá khá giống những loại bí thông thường.

Mình ngâm hạt trong nước khoảng tám tiếng, thường là để qua đêm. Sau đó, mình đặt hạt vào một chiếc khăn ẩm, cho vào hộp và để ở nơi tối, ấm trong khoảng ba ngày. Khi vỏ hạt nứt và chiếc rễ trắng nhỏ bắt đầu nhú ra, mình mới chuyển hạt vào đất ươm.

Bí vi cá có bộ rễ rất khỏe và cây con lớn nhanh đến bất ngờ. Vì vậy, không cần phải gieo quá sớm.

Nếu dự định đưa cây ra vườn sau ngày 15 tháng Năm, khi nguy cơ sương giá ở Đức đã giảm, thì đầu tháng Năm mới bắt đầu ươm cũng vẫn kịp. Cây có thể lớn rất nhanh chỉ trong một vài tuần.

Mình từng nghĩ ươm càng sớm thì cây càng khỏe. Nhưng điều đó không phải lúc nào cũng đúng. Nếu phải ở quá lâu trong một chiếc chậu nhỏ, thiếu đất, thiếu ánh sáng và không có đủ không gian cho bộ rễ phát triển, cây có thể trở nên còi cọc hơn một cây được gieo muộn nhưng đúng thời điểm.

Trong làm vườn, bắt đầu sớm chưa chắc đã tốt hơn. Đôi khi, điều quan trọng nhất chỉ là bắt đầu đúng lúc.

Một cây leo không biết dừng

Bí vi cá có thể bò trên mặt đất như các giống bí khác. Nhưng nếu có giàn, khung hoặc hàng rào, cây sẽ leo lên rất nhanh.

Mình thích cho cây leo trên hàng rào hơn. Lá và thân cây được đón nhiều ánh sáng, quả không nằm trực tiếp trên đất, còn khu vườn thì dần xuất hiện một bức tường xanh rất đẹp.

Tuy nhiên, trước khi trồng, nên dành cho cây đủ không gian. Đây không phải là một loại bí nhỏ nhắn và ngoan ngoãn nằm yên trong góc vườn. Khi đã bén rễ, những dây bí có thể vươn đi rất xa, bám lên hàng rào, bò sang luống bên cạnh và tiếp tục tìm chỗ để lớn.

Trong khu vườn của mình, đây luôn là một trong những giống bí ra quả sớm nhất. Quả lớn rất nhanh. Có khi chỉ vài ngày không để ý, một quả bí nhỏ đã trở nên nặng trĩu dưới tán lá.

Cây cũng cho quả liên tục trong một thời gian dài, thường từ tháng Sáu cho đến cuối tháng Chín, tùy thời tiết từng năm. Với nhiều giống bí khác, một cây đậu được bốn hoặc năm quả đã là một mùa khá tốt. Còn bí vi cá khỏe mạnh có thể nuôi mười quả mà vẫn tiếp tục ra hoa và vươn dây.

Quả non ăn như một loại rau mùa hè

Khi quả còn non, nặng hơn một kilogram một chút, mình đã có thể hái để ăn.

Ở giai đoạn này, vỏ còn mềm, phần hạt bên trong chưa cứng nên gần như không phải bỏ đi phần nào. Chỉ cần rửa sạch, cắt quả ra và chế biến.

Cách mình thích nhất là cắt bí thành những miếng khá lớn, tẩm bột rồi chiên giòn. Bên ngoài vàng nhẹ, bên trong vẫn mềm và mọng nước.

Đôi khi mình cho bí vào một chảo rau củ, một món Gemüsepfanne đơn giản với những thứ đang có sẵn trong vườn. Khi khác, mình thái bí rồi xào với tỏi. Thịt bí màu trắng, vị nhẹ, hơi giống quả bầu và không lấn át những nguyên liệu khác.

Vì hương vị khá dịu nên hầu hết công thức dành cho zucchini đều có thể thử với bí vi cá: xào, nướng, tẩm bột, nấu canh hoặc muối chua. Đây là loại quả rất dễ đi vào căn bếp, bởi nó không bắt mình phải học một cách nấu hoàn toàn mới.

Khi quả già, những sợi bí bắt đầu xuất hiện

Nếu không hái non mà để quả tiếp tục lớn và chín hoàn toàn, bí vi cá sẽ biến thành một nguyên liệu khác.

Vỏ lúc này rất cứng. Phần thịt bên trong vẫn màu trắng nhưng các thớ bí dần tách khỏi nhau thành những sợi dài. Quả càng già, cấu trúc sợi càng rõ.

Chính những sợi ấy có thể được dùng để nấu món súp vi cá chay. Chúng hút nước dùng, giữ được cấu trúc và tạo cảm giác rất khác so với bí đỏ hay zucchini thông thường.

Ở một số nơi, phần thịt sợi của bí vi cá còn được nấu với đường thành một loại mứt gọi là "tóc thiên thần" – Engelshaar trong tiếng Đức, cabello de ángel trong tiếng Tây Ban Nha. Chỉ riêng cái tên ấy cũng đủ khiến mình muốn dành một quả chín để thử vào cuối mùa.

Một quả bí có thể nằm lại qua nhiều mùa đông

Một đặc điểm khiến mình ngạc nhiên nhất là khả năng bảo quản của bí vi cá.

Nếu quả đã chín hoàn toàn, vỏ không bị trầy xước, cuống còn nguyên và được cất ở nơi khô ráo, thoáng mát, nó có thể giữ được rất lâu. Có những quả nằm trong nhà qua hai hoặc ba mùa đông mà vẫn không hỏng.

Điều đó khiến bí vi cá trở thành một món quà đặc biệt của khu vườn. Mùa hè ở Đức ngắn, nhưng một quả bí thu hoạch vào cuối mùa có thể giữ lại một phần của khu vườn cho rất nhiều tháng sau đó.

Bộ rễ khỏe đến mức được dùng để ghép dưa chuột

Bí vi cá không chỉ được trồng để lấy quả. Nhiều người mua hạt của giống này để dùng làm gốc ghép cho dưa chuột.

Lý do nằm ở bộ rễ rất khỏe, khả năng phát triển mạnh và sức chống chịu tốt với một số bệnh trong đất. Sau khi ghép, phần rễ của bí vi cá nuôi thân và quả của cây dưa chuột phía trên.

Mình thấy điều này khá thú vị: một loại cây có thể hào phóng đến mức không chỉ cho rất nhiều quả của chính nó, mà còn đem bộ rễ của mình giúp một cây khác lớn lên.

Loại bí dành cho những mùa hè không chắc chắn

Sau mười năm trồng rau ở Đức, mình đã có khá nhiều thất bại.

Có năm cà tím không kịp lớn. Có giống cây chỉ ra hoa mà không đậu quả. Có những cây con được chăm trong nhà suốt nhiều tuần, nhưng chỉ sau một đêm lạnh ngoài vườn đã không thể hồi phục.

Những thất bại ấy là một phần của việc làm vườn. Mỗi mùa đi qua đều để lại một chút kinh nghiệm, dù đôi khi chẳng để lại được bao nhiêu rau.

Nhưng bí vi cá thì chưa bao giờ làm mình thất vọng.

Nó nảy mầm khỏe, lớn nhanh, leo xa và cho quả nhiều hơn mình mong đợi. Quả non có thể ăn như một loại rau mùa hè. Quả già lại biến thành những sợi bí đặc biệt để nấu súp, làm mứt và cất giữ qua mùa đông.

Nếu chỉ được giới thiệu một giống bí cho người mới bắt đầu làm vườn ở Đức, có lẽ mình sẽ chọn bí vi cá.

Không phải vì nó là loại bí nổi tiếng nhất.

Mà vì giữa một mùa hè ngắn và không phải lúc nào cũng thuận lợi, đây là loại cây luôn biết cách lớn lên, leo qua hàng rào và trả lại cho người trồng nhiều hơn những gì họ đã chờ đợi.