Nhân giống nấm đời F2 trên hạt lúa mì

Sau khi nhân giống nấm thành công trên hạt ngô, mình bắt đầu nghĩ đến bước tiếp theo:

Nếu đã có một lọ giống khỏe, tại sao không lấy nó để tạo thêm nhiều lọ giống mới?

Mình đã kể phần thử đầu tiên ấy trong bài nhân giống nấm trên hạt ngô. Bài này giống như đoạn tiếp theo của câu chuyện đó: lần này mình thử nhân tiếp trên hạt lúa mì.

Trong cách gọi đơn giản của mình, đây là giống nấm đời F2: giống mới được nhân ra từ một lọ giống hạt đã phát triển khỏe trước đó.

Phương pháp này khá giống với cách làm trên hạt ngô. Chỉ khác là lần này, những hạt lúa mì nhỏ hơn, giữ ẩm tốt và được hệ sợi nấm bao phủ rất nhanh.

Nghe thì có vẻ chuyên nghiệp.

Nhưng dụng cụ của mình vẫn chỉ là hạt mua trong siêu thị, vài chiếc lọ thủy tinh và một căn bếp cần được lau sạch hơn bình thường một chút.

Vì sao mình chọn hạt lúa mì?

Mình mua loại hạt lúa mì Bio trong siêu thị.

Không nhất thiết phải là một sản phẩm được bán riêng cho việc trồng nấm. Chỉ cần hạt còn nguyên, sạch và không bị mốc hay có mùi lạ.

Hạt lúa mì có kích thước khá nhỏ nên sau khi được hệ sợi nấm ăn trắng, mỗi hạt có thể trở thành một điểm cấy giống khi trộn vào giá thể.

Càng có nhiều điểm giống được phân bố đều, hệ sợi càng có cơ hội lan nhanh hơn.

Và tất nhiên, mình cũng thích hạt lúa mì vì nó khá dễ mua.

Đôi khi việc trồng nấm bắt đầu không phải từ một phòng thí nghiệm.

Mà từ khu vực bán ngũ cốc trong siêu thị.

Những thứ mình chuẩn bị

Mình sử dụng:

• Hạt lúa mì nguyên hạt loại Bio.
• Lọ thủy tinh có nắp.
• Nước sạch.
• Một nồi thường hoặc nồi áp suất.
• Giống nấm khỏe đã phát triển trên hạt ngô.
• Dao, thìa hoặc dụng cụ cấy đã khử trùng.
• Cồn để lau bàn và dụng cụ.
• Băng dính lọc khí nếu nắp lọ có lỗ thông hơi.

Lọ thủy tinh rất tiện vì mình có thể quan sát sự phát triển của hệ sợi từ bên ngoài.

Mỗi ngày chỉ cần đi ngang qua cũng có thể nhìn xem:

Hôm nay nấm đã ăn được bao nhiêu rồi?

Bước 1: Ngâm hạt lúa mì

Đầu tiên, mình ngâm hạt trong nước khoảng 6-8 tiếng.

Có thể ngâm qua đêm nếu thấy thuận tiện hơn.

Việc ngâm giúp hạt hút nước từ từ, làm cho phần bên trong mềm hơn và đồng thời giúp bụi bẩn bám trên bề mặt dễ được rửa sạch.

Sau khi ngâm, mình rửa hạt nhiều lần bằng nước sạch.

Những hạt lép, hạt vỡ hoặc tạp chất nổi lên trên thì mình loại bỏ.

Mình không cần từng hạt phải đẹp như đi thi hoa hậu.

Nhưng ít nhất chúng nên sạch và không có dấu hiệu hư hỏng.

Bước 2: Luộc sơ hạt

Sau khi rửa sạch, mình cho hạt vào nồi và luộc sơ.

Mục tiêu không phải là nấu hạt thành cháo.

Hạt đạt yêu cầu khi:

• Phần bên trong đã mềm.
• Bên ngoài vẫn còn nguyên và hơi cứng.
• Khi bóp nhẹ, hạt không bị nhão hoặc vỡ nát hàng loạt.

Nếu luộc quá lâu, hạt sẽ nứt ra, dính vào nhau và giữ quá nhiều nước.

Một lọ hạt quá ướt là nơi vi khuẩn rất thích.

Còn hệ sợi nấm thì có thể sẽ đứng nhìn từ xa và quyết định:

Nhà này đông người quá, thôi tôi không vào nữa.

Vì vậy, khi thấy hạt vừa đủ mềm, mình tắt bếp và đổ ra rổ.

Bước 3: Làm khô bề mặt hạt

Đây là bước khá quan trọng.

Sau khi luộc, mình trải hạt ra khay hoặc khăn sạch để hạt nguội và ráo nước.

Phần bên trong hạt cần giữ được độ ẩm.

Nhưng bề mặt bên ngoài nên tương đối khô, không còn nước chảy hoặc làm các hạt dính thành từng cục lớn.

Mình thường để hạt ngoài không khí một thời gian rồi kiểm tra bằng tay.

Nếu cầm một nắm hạt lên mà tay không bị ướt, các hạt vẫn tách rời tương đối tốt thì có thể cho vào lọ.

Hạt không được khô hoàn toàn.

Nhưng cũng không nên ướt đến mức nhìn trong lọ giống như vừa có một cơn mưa nhỏ đi qua.

Bước 4: Cho hạt vào lọ

Mình cho hạt vào những chiếc lọ đã được rửa sạch.

Không nên đổ đầy đến miệng lọ.

Cần để lại một khoảng trống để sau này có thể lắc lọ, giúp hệ sợi và hạt giống được phân bố đều hơn.

Nắp lọ nên có một lỗ nhỏ để trao đổi khí và được dán bằng băng dính lọc khí.

Nếu không có nắp chuyên dụng, mình vẫn có thể tự làm, miễn sao không khí có thể lưu thông nhưng bụi bẩn và côn trùng khó chui vào.

Bước 5: Khử trùng lọ hạt

Sau khi đóng nắp, mình đặt các lọ vào nồi.

Nếu dùng nồi thường, mình lót một chiếc khăn dưới đáy để lọ không tiếp xúc trực tiếp với phần kim loại nóng.

Sau đó mình đun các lọ khoảng 90 phút.

Nồi áp suất sẽ hiệu quả hơn vì có thể đạt nhiệt độ cao hơn và giảm nguy cơ vi sinh vật còn sống sót trong hạt.

Với nồi thường, việc khử trùng không tuyệt đối như trong phòng thí nghiệm, nên nguy cơ nhiễm mốc vẫn cao hơn.

Nhưng đó là dụng cụ mình đang có, và mình chấp nhận rằng đôi khi một vài lọ sẽ không thành công.

Trồng nấm tại nhà cũng là học cách sống bình tĩnh với những chiếc lọ đột nhiên chuyển sang màu xanh.

Bước 6: Để lọ nguội hoàn toàn

Sau khi đun xong, mình lấy lọ ra và để yên cho đến khi nhiệt độ bên trong trở về nhiệt độ phòng.

Không được cấy giống khi hạt còn nóng.

Hệ sợi nấm là sinh vật sống.

Nếu cho giống vào một lọ hạt còn nóng, mình không phải đang giúp nó chuyển nhà.

Mình đang cho nó vào phòng xông hơi mà không hỏi ý kiến.

Vì vậy, mình thường chờ thật kiên nhẫn.

Tốt nhất là để lọ nguội hoàn toàn trước khi mở nắp và tiến hành cấy.

Bước 7: Cấy giống thật nhanh và thật sạch

Đây là lúc mình lau sạch khu vực làm việc.

Mình khử trùng:

• Mặt bàn.
• Tay.
• Dụng cụ cấy.
• Phần bên ngoài của lọ giống.
• Khu vực xung quanh miệng lọ.

Sau đó mình mở lọ giống nấm trên hạt ngô, lấy một lượng nhỏ cho vào lọ hạt lúa mì đã nguội rồi nhanh chóng đóng nắp lại.

Thao tác càng nhanh, thời gian lọ tiếp xúc với không khí bên ngoài càng ngắn.

Mình không cần chạy nhanh đến mức làm đổ mọi thứ.

Nhưng cũng không nên mở lọ rồi đứng suy nghĩ năm phút xem cuộc đời sẽ đi về đâu.

Lúc này, nấm mốc trong không khí rất sẵn lòng quyết định thay mình.

Bước 8: Ủ lọ giống

Sau khi cấy, mình đặt lọ ở nơi:

• Tương đối tối.
• Ấm áp.
• Không có ánh nắng trực tiếp.
• Nhiệt độ ổn định.

Trong những ngày đầu, mình hạn chế mở hoặc di chuyển lọ quá nhiều.

Sau một thời gian, từ những hạt giống ban đầu sẽ xuất hiện các sợi trắng.

Chúng bắt đầu lan sang những hạt lúa mì xung quanh.

Khi hệ sợi đã phát triển được một phần, mình có thể lắc nhẹ lọ để những hạt giống được phân bố đều hơn.

Sau đó đặt lọ trở lại và tiếp tục chờ.

Sau khoảng một tuần

Với những lọ khỏe và điều kiện phù hợp, sau khoảng một tuần mình đã có thể nhìn thấy hệ sợi nấm lan gần như toàn bộ lọ hạt.

Các hạt lúa mì dần được bao phủ bởi một lớp tơ trắng.

Khi toàn bộ lọ đã được ăn trắng, không có màu lạ, không có mùi bất thường và hệ sợi phát triển đồng đều thì mình biết:

Lần nhân giống này đã thành công.

Lúc này, hạt lúa mì không còn chỉ là hạt lúa mì nữa.

Mỗi hạt đã trở thành một phần của giống nấm và có thể được dùng để cấy vào giá thể.

Dùng giống hạt để trồng nấm

Sau khi lọ giống phát triển hoàn chỉnh, mình có thể dùng hạt để trộn vào các loại giá thể phù hợp như:

• Rơm.
• Viên nén gỗ.
• Mùn cưa.
• Hỗn hợp gỗ và rơm.
• Những công thức giá thể riêng cho từng loại nấm.

Nhờ được phân thành nhiều hạt nhỏ, giống có thể được trộn đều trong giá thể.

Hệ sợi sẽ bắt đầu lan từ rất nhiều vị trí khác nhau thay vì chỉ phát triển từ một khối giống lớn.

Điều này giúp giá thể được ăn trắng nhanh và đều hơn.

Mình đã dùng phương pháp này cho những loại nấm nào?

Mình đã áp dụng cách nhân giống trên hạt lúa mì cho nhiều loại nấm khác nhau, gồm:

• Nấm bào ngư xám.
• Nấm sò vàng.
• Nấm sò hồng.
• Nấm hương, hay shiitake.
• Nấm Pom Pom.
• Nấm Pioppino.
• Nấm Buchenpilz.

Mỗi loại có tốc độ phát triển khác nhau.

Có loại lan nhanh, chỉ vài ngày đã nhìn thấy thay đổi rõ rệt.

Có loại chậm hơn và cần thêm sự kiên nhẫn.

Nhưng quy trình chuẩn bị hạt và cấy giống về cơ bản khá giống nhau.

Chọn lọ đẹp nhất để nhân tiếp

Khi làm nhiều lọ cùng lúc, mình thường quan sát và chọn ra lọ phát triển đẹp nhất.

Đó thường là lọ có:

• Hệ sợi trắng khỏe.
• Phát triển nhanh và đồng đều.
• Không có vùng ướt bất thường.
• Không xuất hiện màu xanh, đen, hồng hoặc vàng lạ.
• Không có mùi chua hay mùi khó chịu.

Mình giữ lại lọ tốt nhất để tiếp tục nhân giống trong lần sau.

Những lọ còn lại có thể được sử dụng để cấy vào giá thể trồng nấm.

Cứ như vậy, từ một lọ giống ban đầu, mình có thể tạo ra nhiều lọ giống mới và tiếp tục mở rộng những mẻ trồng của mình.

Một lưu ý về việc nhân giống nhiều lần

Việc lấy giống hạt để nhân tiếp sang hạt mới rất tiện và tiết kiệm.

Tuy nhiên, mình không nhân nối tiếp vô hạn.

Sau nhiều lần chuyển giống, hệ sợi có thể yếu dần, phát triển chậm hơn hoặc tăng nguy cơ nhiễm tạp.

Vì thế, mình luôn quan sát tốc độ phát triển và tình trạng của từng lọ.

Nếu giống bắt đầu yếu hoặc cho kết quả không ổn định, mình sẽ quay lại sử dụng giống khỏe từ nguồn sản xuất chuyên nghiệp.

Tiết kiệm là tốt.

Nhưng tiết kiệm đến mức dành vài tuần chăm sóc một lọ hạt không chịu lớn thì đôi khi lại không còn tiết kiệm nữa.

Từ một lọ giống đến cả hành trình mới

Điều mình thích ở phương pháp này không chỉ là có thêm giống nấm để sử dụng.

Mà là cảm giác được nhìn thấy cả một quá trình diễn ra ngay trước mắt.

Từ những hạt lúa mì màu nâu nhạt.

Một vài sợi trắng bắt đầu xuất hiện.

Rồi từng ngày, hệ sợi lan rộng hơn.

Cho đến khi cả lọ được bao phủ bởi một màu trắng khỏe mạnh.

Khi ấy, mình biết mình đã tạo được một lọ giống mới.

Không cần máy móc quá chuyên nghiệp.

Không cần một phòng thí nghiệm lớn.

Chỉ cần sạch sẽ, kiên nhẫn và chấp nhận rằng không phải chiếc lọ nào cũng nghe lời mình.

Nhưng mỗi lần thành công, cảm giác vẫn rất vui.

Bởi vì từ một lọ giống nhỏ, mình không chỉ nhân thêm nấm.

Mình còn nhân thêm cả những cơ hội để tiếp tục thử nghiệm, tiếp tục học hỏi và chờ đợi những cụm nấm mới xuất hiện trong khu vườn của mình.