Từ một lọ giống đến nhiều lọ hạt: lần đầu mình tự nhân giống nấm trên ngô

Vì sao mình không trồng ngay

Khi mới bắt đầu, mình mua ba lọ giống nấm trên giá thể của Pilzmännchen tại Đức.

Ba loại mình chọn là:

• Nấm đùi gà
• Nấm bào ngư xám
• Nấm sò vàng, hay Limonenseitling

Lúc mình mua, mỗi loại có giá khoảng 20 euro. Con số này chỉ là ghi chú của lần mua đó, vì giá và nguồn giống có thể thay đổi theo thời gian.

Mình hoàn toàn có thể dùng những lọ giống này để trộn trực tiếp vào rơm, mùn cưa hoặc một loại giá thể phù hợp rồi chờ nấm phát triển. Nhưng nếu dùng hết, lần trồng sau mình lại phải mua giống mới.

Vì vậy, trước khi đem chúng đi trồng, mình quyết định thử tự nhân giống.

Ý tưởng khá đơn giản: lấy một phần giống nấm ban đầu, chuyển sang những lọ hạt đã được chuẩn bị sạch, để tơ nấm tiếp tục phát triển. Từ ba lọ nhỏ, mình có thể tạo ra nhiều lọ giống hơn cho những mẻ sau.

Đó là lý thuyết.

Còn thực tế thì bắt đầu bằng một túi ngô khô, vài chiếc lọ cũ và khá nhiều hồi hộp.

Những thứ mình đã dùng

Để bắt đầu, mình chuẩn bị:

Nồi áp suất sẽ phù hợp hơn vì có thể xử lý hạt ở nhiệt độ cao hơn. Tuy nhiên, trong lần thử đầu tiên, mình dùng một chiếc nồi thường có nắp đậy kín.

Đây là một thử nghiệm tại nhà, không phải một quy trình phòng thí nghiệm. Nồi thường có thể làm giảm nhiều vi sinh vật, nhưng không bảo đảm tiệt trùng hoàn toàn như nồi áp suất. Vì vậy, nguy cơ nhiễm mốc hoặc vi khuẩn vẫn cao hơn.

Ngâm hạt qua đêm

Mình ngâm hạt ngô trong nước ít nhất tám tiếng, thường là để qua đêm.

Trong thời gian đó, hạt hút nước và nở to hơn. Đây là bước cần thiết để bên trong hạt không còn quá khô và cứng, giúp tơ nấm có thể phát triển sau này.

Ngày hôm sau, mình rửa ngô nhiều lần.

Lúc đầu, nước khá đục vì bụi và những phần nhỏ bám trên hạt. Mình tiếp tục rửa cho đến khi nước tương đối trong.

Đây là một công việc đơn giản nhưng khá dễ chịu. Hạt ngô dần trở nên sạch, vàng và căng hơn, như thể đã sẵn sàng cho một việc hoàn toàn khác với mục đích ban đầu của nó.

Luộc vừa đủ

Sau khi rửa, mình cho ngô vào nồi và luộc khoảng mười phút ở lửa nhỏ.

Mục tiêu không phải là nấu ngô thật chín.

Nếu hạt quá mềm hoặc bị vỡ, chúng sẽ dính vào nhau, giữ quá nhiều nước và dễ tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển. Mình chỉ cần phần bên trong hạt mềm hơn, trong khi lớp bên ngoài vẫn giữ được hình dạng và độ chắc.

Sau khoảng mười phút, mình lấy một vài hạt ra kiểm tra.

Khi bẻ đôi, bên trong đã mềm nhưng hạt chưa bị nát. Với mẻ ngô của mình, thời gian đó là vừa đủ.

Mỗi loại ngô có thể khác nhau một chút, vì vậy mình nên quan sát hạt thay vì chỉ nhìn đồng hồ.

Hong khô bề mặt

Sau khi luộc, mình đổ ngô ra một chiếc khăn sạch và để ráo khoảng ba mươi phút đến một tiếng.

Hạt cần ẩm ở bên trong nhưng tương đối khô ở bên ngoài.

Nếu bên ngoài còn quá nhiều nước, các hạt sẽ dính lại và phần đáy lọ có thể bị đọng nước. Nếu quá khô, tơ nấm lại khó phát triển.

Mình kiểm tra bằng cách cầm hạt lên tay. Khi bề mặt không còn ướt rõ rệt, nhưng bẻ ra vẫn thấy phần trong mềm, mình cho rằng hạt đã sẵn sàng.

Chuẩn bị lọ

Mình tận dụng những lọ mứt và lọ mật ong cũ.

Các lọ được rửa sạch, xịt khử trùng và để khô trước khi cho ngô vào. Mình không đổ đầy lọ mà chừa lại một khoảng trống để sau này có thể lắc, giúp giống nấm phân bố đều hơn.

Trên nắp lọ, mình đục một lỗ nhỏ và nhét bông cotton vào.

Lỗ này có hai tác dụng.

Nó giúp khí có thể trao đổi trong quá trình tơ nấm phát triển, đồng thời hạn chế bụi và giọt nước đi trực tiếp vào trong lọ. Khi đun nóng, phần lọ cũng không bị kín hoàn toàn đến mức áp suất tích tụ bên trong.

Bông hoặc vật liệu lọc cần được giữ khô và sạch. Nếu bị ướt, khả năng ngăn vi sinh vật từ bên ngoài sẽ giảm đi đáng kể.

Xử lý nhiệt trong nồi

Mình đặt một chiếc khăn dưới đáy nồi để các lọ không tiếp xúc trực tiếp với kim loại nóng.

Sau đó, mình xếp các lọ vào nồi và đổ nước đến khoảng một phần ba chiều cao của lọ. Nồi được đậy nắp, rồi đun trong khoảng một tiếng rưỡi đến hai tiếng.

Mục đích của bước này là giảm lượng nấm mốc, vi khuẩn và các vi sinh vật đang có trong hạt.

Trong thử nghiệm đầu tiên, phương pháp nồi thường của mình đã cho kết quả tốt. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa nồi thường luôn đủ an toàn cho mọi mẻ.

Hạt giàu dinh dưỡng như ngô, lúa mì hoặc lúa mạch rất dễ bị nhiễm. Vì thế, nếu có nồi áp suất, mình sẽ ưu tiên sử dụng nó cho những lần tiếp theo.

Sau khi đun, mình tắt bếp nhưng vẫn để các lọ trong nồi một thời gian. Khi nhiệt độ giảm xuống đáng kể, mình mới lấy chúng ra và để nguội hoàn toàn về nhiệt độ phòng.

Đây là bước không nên vội.

Nếu cho giống nấm vào khi hạt còn nóng, nhiệt có thể làm hỏng hoặc giết chết tơ nấm.

Khoảnh khắc dễ nhiễm nhất

Khi lọ đã nguội hoàn toàn, mình chuẩn bị một góc làm việc sạch.

Mình lau và xịt khử trùng mặt bàn, làm sạch tay, đeo găng và chuẩn bị một chiếc thìa đã được khử trùng.

Từ thời điểm mở lọ, mọi thao tác cần diễn ra nhanh nhưng không hấp tấp.

Mình mở lọ giống ban đầu, xúc vài thìa giống nấm rồi cho vào lọ hạt ngô. Sau đó, mình đóng nắp lại càng sớm càng tốt.

Mình lắc nhẹ để những phần giống nấm được phân bố đều trong lọ.

Đây là đoạn mình cảm nhận rõ nhất rằng trồng nấm không giống trồng cây ngoài vườn. Với cây, một chút đất rơi hay một chiếc lá khô thường không phải vấn đề lớn. Nhưng với một lọ hạt giàu dinh dưỡng, chỉ một lượng rất nhỏ bào tử mốc hoặc vi khuẩn cũng có thể chiếm lấy toàn bộ mẻ trước khi tơ nấm kịp phát triển.

Vì vậy, sạch sẽ không phải là một chi tiết phụ.

Nó gần như là toàn bộ trò chơi.

Ghi tên và chờ đợi

Sau khi cấy giống, mình dán nhãn lên từng lọ.

Trên đó, mình ghi:

• Tên loài nấm
• Loại hạt
• Ngày cấy giống

Nếu có nhiều lọ trông giống nhau, việc ghi chú này giúp mình không phải đoán xem đâu là nấm đùi gà, đâu là bào ngư xám và đâu là sò vàng.

Mình đặt tất cả các lọ vào một thùng carton, đậy lại và để ở nơi tối, ấm trong nhà.

Nhiệt độ khoảng 20–24°C là mức mình sử dụng cho mẻ đầu tiên.

Các lọ không cần bóng tối tuyệt đối, nhưng mình tránh ánh nắng trực tiếp và những nơi nhiệt độ thay đổi mạnh.

Những sợi trắng đầu tiên

Sau khoảng ba ngày, mình bắt đầu nhìn thấy tơ nấm trắng phát triển quanh những phần giống ban đầu và lan sang các hạt ngô bên cạnh.

Ở một số lọ, tơ phát triển rất nhanh và tạo thành những mảng trắng rõ ràng. Qua từng ngày, các mảng nhỏ nối lại với nhau và lan rộng hơn.

Đó là một cảm giác rất đặc biệt.

Bên ngoài, chiếc lọ gần như không thay đổi. Nhưng ở bên trong, một mạng lưới sống đang âm thầm chiếm lấy từng hạt ngô.

Khoảng một tuần sau, những lọ phát triển nhanh nhất đã có thể được sử dụng cho mẻ giá thể tiếp theo. Tuy nhiên, mình vẫn kiểm tra kỹ xem hạt đã được tơ nấm bao phủ đủ chưa, có mùi bất thường hay xuất hiện màu sắc lạ hay không.

Thời gian phát triển thực tế có thể dài hơn, tùy loài nấm, lượng giống ban đầu, nhiệt độ, độ ẩm của hạt và mức độ sạch của quá trình chuẩn bị.

Mình giữ lại một lọ

Thay vì dùng hết tất cả, mình chọn giữ lại một lọ khỏe mạnh nhất.

Đó là lọ có tơ nấm trắng, phát triển đều, không có nước đọng và không xuất hiện những vùng màu xanh, đen, hồng hoặc cam đáng ngờ.

Từ lọ đó, mình có thể tiếp tục nhân giống sang một mẻ hạt mới.

Theo cách này, một phần giống nấm ban đầu có thể được mở rộng qua nhiều lần. Tuy nhiên, mình không xem việc nhân giống liên tục là vô hạn. Càng chuyển qua nhiều thế hệ, nguy cơ nhiễm và suy giảm chất lượng càng tăng.

Vì vậy, mình vẫn giữ một phần giống ban đầu làm nguồn dự phòng và ghi chép rõ từng lần chuyển giống.

Những dấu hiệu khiến mình dừng lại

Tơ nấm khỏe thường có màu trắng và mùi dễ chịu, giống mùi nấm tươi hoặc mùi rừng ẩm nhẹ.

Mình sẽ không sử dụng lọ nếu thấy:

• Mảng xanh, đen hoặc màu lạ lan nhanh
• Hạt bị nhớt
• Nước đọng nhiều ở đáy
• Mùi chua, thối hoặc khó chịu
• Tơ nấm ngừng phát triển trong thời gian dài
• Lọ phồng, rò rỉ hoặc có dấu hiệu bất thường

Khi nghi ngờ, mình không mở lọ trong khu vực đang nuôi các mẻ nấm khỏe. Một lọ nhiễm mốc có thể phát tán rất nhiều bào tử ra không khí.

Một bước nhỏ trước khi trồng nấm

Nhân giống trên hạt chưa tạo ra tai nấm để thu hoạch.

Nó chỉ là bước chuẩn bị.

Nhưng đối với mình, đây lại là một trong những giai đoạn thú vị nhất. Từ một lọ giống mua ở Đức, mình đã tạo được nhiều lọ hạt cho những mẻ nấm đùi gà, bào ngư xám và sò vàng tiếp theo.

Mình tiết kiệm được một phần chi phí, nhưng quan trọng hơn, mình bắt đầu hiểu rõ hơn cách tơ nấm phát triển, cách độ ẩm ảnh hưởng đến hạt và vì sao một thao tác tưởng như rất nhỏ cũng có thể quyết định cả mẻ.

Mỗi lọ giống giống như một khu vườn chưa nhìn thấy.

Chưa có mũ nấm, chưa có gì để thu hoạch, chỉ có những sợi trắng âm thầm chuẩn bị cho giai đoạn tiếp theo.

Xem video quá trình

Bạn có thể xem kỹ hơn quá trình mình chuẩn bị hạt, xử lý lọ và chuyển giống ở các kênh của FlamaBloom:

• YouTube
• TikTok
• Facebook